هوش تجاری چیست؟ (BI در سال 2021)

هوش تجاری چیست

ابتدا بریم سراغ یک تعریف خیلی ساده و روشن از هوش تجاری :

Business Intelligence یا به اختصار BI یک فرایند فناوری برای تجزیه و تحلیل داده ها است.

این فرآیند در نهایت اطلاعات عملی را به مدیران، صاحبان مشاغل و کلیه تصمیم گیرندگان اصلی در یک تجارت می دهد.

ابزار تجزیه و تحلیل داده های BI به روش های مختلفی ارائه شده است.

به عنوان مثال گزارش ها، داشبوردها، نمودارها، نقشه ها، نمودارها و همه ابزارهایی که می توانند اطلاعات و داده های خام را در قالب های تصویری و قابل استفاده نمایش دهند.

در واقع، هوش تجاری به شما  کمک می کند تا به عنوان یک مدیر بفهمید چه عواملی در موفقیت یا شکست پروژه های شما نقش دارند.

به زبان ساده با هوش تجاری می توانید متوجه شوید که چه گزینه هایی در پروژه هایتان مفیدتر و سودمندتر  هستند و چه عواملی سود کمتری برایتان به همراه دارد.

BI شامل طیف گسترده ای از ابزارها ، برنامه ها و روش ها است که به سازمان کمک می کند تا داده ها را از سیستم داخلی شرکت و منابع خارجی جمع آوری کرده و آنها را برای تجزیه و تحلیل آماده کند و در نهایت  از این اطلاعات گزارشی جمع آوری می شود که به مدیر و تصمیم گیرنده نهایی سازمان تحویل داده می شود.

حالا با یک مثال ساده این موضوع را برایتان روشن تر میکنم:

یک نمونه بارز از کاربردهای هوش تجاری

کاربرد های هوش تجاری

فرض کنید شما یک فروشگاه آنلاین بزرگ و محصولات زیادی برای فروش دارید.

مطمئناً هیچ مدیری نمی تواند تمام شماره های مرتبط با خرید و فروش فاکتورها را حفظ کند هرچند واقعاً نیازی به یادداشت یا حفظ کردن  آن همه اعداد و ارقام نیست.
در روند پیاده سازی هوش تجاری، طبق یک عملیات پیچیده، تمام داده های سازمان در یک پایگاه داده جمع آوری می شوند(داده ها چه به صورت روزانه، ماهانه یا هفتگی جمع آوری شوند، که موارد به خود شما بستگی دارد).

در واقع، این پایگاه اطلاعاتی شامل کلیه اطلاعات شرکت و هر یک از خرید و فروشهای انجام شده توسط سازمان می باشد.

این دیتابیس از نظر فنی انبار داده نامیده می شود که خود نقطه شروع و نقطه صفر پروژه های هوش تجاری است.

اطلاعاتی که در انبار داده تهیه می شوند دارای چندین بعد مهم است (Dimension) از جمله:

  • لوکیشن یا همان مکان کاربر:

مثلا شما فرض کنید هر محصول توسط شخصی خریداری شده است که در استان، شهر یا منطقه خاصی زندگی می کند.

بنابراین یکی از مهمترین ابعاد داده های شما متغیرهای مکان است.

  • زمان:

علاوه بر همه این ها، هر فروش دارای یک پارامتر زمان است.

شما تخمین می زنید که حداقل 10,000 مورد از این فروش و فروش دیگر، هر روز به انبار داده اضافه می شود.

حالا فرض کنید که جلسه ای برای بررسی پلن های کلان (یا حتی غیر کلان و در مقیاس کوچکتر) تشکیل شود و مدیران نهایی و تصمیم گیرندگان بخواهند یک تصمیم اساسی بگیرند؛

به عنوان مثال آیا ذخیره سازی کالاهای خریداری شده از تأمین کنندگان در انبارهای در دست ساخت برای ذخیره هزینه، راهبرد درستی را در پیش گرفته است یا خیر؟!

اینجاست که هوش تجاری وارد میدان می شود.

به عنوان مثال، در مثالی که در قسمت فوق ارائه دادیم مدیر یا تیم مدیریت می توانند به راحتی از داده های خلاصه شده یا داده های جمع آوری شده درک کنند که کدام کالا یا گروه کالا توسط کدام افراد در کدام شهرها یا مناطق یا در چه  زمانی بیشتر از قبل به فروش میرود(فصل، سال، روز).

یک کالا یا گروهی از کالاها بر اساس محبوبتی که در بین مردم ایجاد میکنند یا  بحث های مدلینگ که مطرح میشود، بر اساس دیتاهای ذخیره شده میتوانیم به راحتی نیاز های کاربران را بدست بیاوریم.

اکنون بر این اساس آیا استراتژی ای که برایتان بازگو کردیم واقعاً به صرفه جویی در هزینه کمک می کند یا بدتر از آن؟

آیا هزینه های اضافی ایجاد می کند؟

به عنوان مثال، اگر متوجه شویم که محصول X فروش بالایی در منطقه y تهران دارد، آیا تصمیم برای ساخت انبار محصول X در منطقه Y باعث کاهش هزینه های نگهداری و تحویل سریع  محصول می شود یا خیر؟

فرض بر این است که  مدیر داستان ما به انبار داده (Data warehouse)دسترسی ندارد:

سطح دسترسی در هوش تجاری

اگر مدیر ما به انبار داده دسترسی نداشته باشد و تعداد کل فروش ها، مجموع تعداد ریالی فروش یک محصول را در یک زمان و مکان مشخص خلاصه نکند، باید چندین سال همه داده ها را بررسی کند و همه این محاسبات را به صورت دستی انجام دهد سپس او تمام این داده ها را با هم مقایسه می کند.

با فرض اینکه مدیر ما عمر درازی دارد و توانایی انجام این کار را داشته باشد، مطمئناً همه محاسبات وی از خطای بالایی خواهد داشت.

اما برای درک کامل هوش تجاری، می خواهم  شما را با مفهموم  Business Analyst (BA)  آشنا کنم.

تفاوت بین BI و BA یک حرف ساده است.

BI و BA در هوش تحاری

فرق بین BA و BI دقیقاً یک حرف است، اما درک تفاوت بین دو کلمه به شما کمک می کند بسیاری از BI ها  را درک کنید.

هوش تجاری به عنوان Descriptive Analytics (تحلیلگر توصیفی) نیز شناخته می شود.

کارشناسان هوش تجاری داده های گذشته و حال یک شرکت یا سازمان را تجزیه و تحلیل می کنند.

در واقع، یک متخصص هوش تجاری به شما نخواهد گفت که چه کاری انجام دهید؛ همه آنچه او می گوید این است که تجارت شما در گذشته چگونه بوده و اکنون نیز چگونه است.

در مقایسه با تعریف BI، می توانید BA قرار دهید.

به نظر می رسد که شما تا حدودی با ماهیت کلی هوش تجاری آشنا شده باشید. اما به نظر تان  BI چه سودی  برای کس و کار و تجارت شما میتواند داشته باشد؟

5 مزیت مهم هوش تجاری برای بیزینس شما

مزیت های هوش تجاری در بیزینس

در مرحله بعدی می خواهیم ببینیم هوش تجاری چه مزایایی برای بیزینس شما دارد و به همین دلیل می خواهیم جنبه های مختلف هوش تجاری را بشناسیم.

  •  گزارش های سریع را خیلی آسان و راحت تهیه کنید:

هر شرکت یا تجارت دارای بخشها و بخشهای مختلفی است.

اطلاعات بخشهای مختلف در قالبهای مختلف پخش می شود. بیشتر تلاش های جمع آوری اطلاعات نیاز به تنظیم این اطلاعات در قالبی دارد که قابل تحلیل و تجزیه باشد. با استفاده از ابزارهای پیشرفته هوش تجاری، می توانید در کوتاه ترین زمان ممکن گزارشی کامل و خواندنی برای هر قسمت از شرکت دریافت کنید.

به عنوان یک مدیر یا صاحب مشاغل، برای شما بسیار مهم است که بدانید داده های شرکت شما به شما چه می گوید.

البته اطلاعات معادل هوش نیست. این امر به ویژه هنگامی مفید است که شرکت شما دپارتمان های مختلفی داشته باشد و اطلاعات ادارات مختلف چندان مرتبط نباشد و برای تصمیم گیری به این اطلاعات نیاز دارید.

  • کمک به گرفتن تصمیم های هوشمندانه و سریع:

بگذارید این گونه برای شما بگویم که همه ی درآمد و سود شرکت مستقیماً به تصمیمات استراتژیک وابسته است.

شاید برای شما جالب باشد که بدانید زمان تقریبی لازم برای تهیه گزارش IT حدود دو روز است.

در دنیای پر سرعت امروز، داده ها دائماً در حال تغییر و تغییر هستند.

در طول دو روز داده ها تغییر زیادی می کنند.

در واقع، مدیران شرکت و استراتژیست ها باید به اطلاعات آپدیت (به روز شده) دسترسی داشته باشند تا بتوانند سریع تصمیم بگیرند و موقعیت خود را در بازار از دست ندهند.

این اعداد به هیچ وجه کم نیستند، با کمک این اعداد و ارقام می توانید راه حل های مناسب و سودآوری را برای تجارت خود پیدا کنید.

هدف نهایی یک متخصص BI این است که اطلاعات مربوط به شرکت شما را به یک تحلیل ساختاریافته تبدیل کند.

به عبارت دیگر، یک متخصص هوش تجاری واقعی که می تواند به شرکت در تصمیم گیری های استراتژیک و سریع کمک کند.

هوش تجاری با اطلاعاتی که روزی را برای مدیران فراهم می کند تا به شرکت کمک کنند تا از نظر مالی در جهت مثبت حرکت کند و تصمیمات درست را بگیرد.

  • افزایش یافتن بهره وری شرکت:

هوش تجاری این توانایی را دارد که تصمیمات اشتباه را تشخیص دهد، دقیقاً وضعیت فعلی شرکت را مشخص کند و سپس مشخص کند که چه کارهایی باید روزانه انجام شود، اولویت های شرکت چیست و همه باید چه کاری انجام دهند.

در حقیقت، باید دید در کدام بخشها نقاط ضعف وجود دارد، کدام بخشها باید بهبود یابند و به امکانات جدیدتری مجهز شوند.

شاید برای شما جالب باشد که بدانید طبق آمار سال 2000، سایت IT تویوتا با استفاده از ابزارهای هوش تجاری توانسته است درک کند که در روند توزیع و تحویل کالا نصف قیمت بیش از آن چه که باید باشد، و با تغییر استراتژی این هزینه را 50٪ کاهش می دهد.

  • تسریع در بازگشت سرمایه:

اوج تمام آرزوهای یک شرکت و همه موارد فوق را می توان در “رشد سریع در بازگشت سرمایه” خلاصه کرد.

بدون بینش و نظم مناسب، یا در دام روش های قدیمی قرار می گیرید یا در مورد رفتار مصرف کننده و مواردی از این دست حدس می زنید.

اینها مهمترین آفات تجارت شما هستند و دقیقاً همان چیزی هستند که باعث می شوند تجارت شما و بسیاری دیگر مانند شما شکست بخورند.

همانطور که در بالا ذکر شد، هر شرکت سیستمی است که در آن تمام قطعات آن به نوعی بهم پیوسته اند و نمی توان استراتژی جداگانه ای برای هر قسمت تدوین کرد و به قسمت های دیگر علاقه مند نبود.

تمام تلاش هوش تجاری ارائه اطلاعاتی است که اگرچه به صورت جداگانه در اختیار هر بخش قرار دارد، اما می تواند به ما نمای کلی بدهد تا بتوانیم تصمیم گیری کنیم، استراتژی ها را تنظیم کنیم و برنامه های عملیاتی را تهیه کنیم.

به همین دلیل BI به وضوح می تواند به شما کمک کند تا برنامه های خود را برنامه ریزی کنید و آنچه را که نیاز دارید قبل از اینکه خیلی دیر شود تغییر دهید و پول خود را در اسرع وقت پس بگیرید.

  • پایین آمدن هزینه های نیروی انسانی:

با رشد و توسعه دنیای امروز، مهمترین نیازی که مشاغل بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارند، نیاز به تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات است.

از سوی دیگر، این داده ها روز به روز به طور فزاینده ای پیچیده و چند بعدی می شوند زیرا شرکت ها و مشاغل به طور مداوم به سمت گسترش و گسترش می روند.

در عین حال، نیاز به منابع انسانی متخصص برای تجزیه و تحلیل و گزارش داده ها بیش از هر زمان دیگری است.

اگر می خواهید از روش های سنتی استفاده کنید، مجبورید افراد زیادی را استخدام کنید، دائماً گزارش بخواهید و از شخصی بخواهید دائماً آنها را بررسی کند.

اما متخصص هوش تجاری همه این کارها را انجام می دهد و گزارش های مورد نیاز شما را در اسرع وقت آماده می کند.

به عبارت دیگر، هوش تجاری در وقت، پول و هزینه های شما صرفه جویی می کند.

کاربرد های هوش تجاری

کاربرد های هوش تجاری

هوش تجاری، طیف گسترده ای از برنامه ها میباشد که عبارت اند از  :

  • تجزیه و تحلیل و پرس و جوهای موقت (ad hoc analytics and querying)
  • گزارش های تجاری – کسب کار
  • پردازش تجزیه و تحلیل آنلاین (Online Analytical Processing | OLAP)
  • هوش تجاری تلفن همراه
  • هوش تجاری بلادرنگ – در زمان واقعی (Real-Time BI)
  • ، هوش تجاری عملیاتی
  • هوش تجاری متن باز (Open Source BI)
  • هوش تجاری نرم‌افزار به عنوان یک سرویس (software -as-aa-Service Business Business)
  • هوش تجاری مبتنی بر همکاری (Collaborative BI)
  •  هوش تجاری مبتنی بر مکان (location intelligence)

فناوری های هوش تجاری شامل نرم افزار نقشه برداری و انواع دیگر اینفوگرافیک و همچنین ابزارهایی برای ایجاد تابلوهای هوش تجاری و شاخص های عملکردی است که داده های قابل فهم در مورد معیارهای تجاری و سایر شاخص های اصلی عملکرد را ارائه می دهد.

در سال های اخیر ابزارهای تجسم داده  برای استانداردی  هوشمندی تجارت مدرن تبدیل شده اند.

معرفی رایج ترین ابزارهای هوش تجاری :

رایج ترین ابزارهای هوش تجاری

ابزارهای فراونی برای هوش تجاری در بازار موجود است. اما ما معروف ترین و پر استفاده ترین ان هارا برایتان معرفی  خواهیم کرد:

  • Microsoft Excel (مایکروسافت اکسل) :

این محبوب ترین ابزار هوش تجاری است.

معمولأ، یک صفحه گسترده اکسل  تعدادی توابع یکپارچه مانند فرمول های ریاضی، جداول خلاصه، نمودارها و قالب بندی شرطی را دار است.

علاوه بر این، صفحات گسترده اکسل با اکثر رایانه ها، تلفن های هوشمند سازگاری دارد. همچنین علاوه بر این، اکسل نسبتاً ارزان است.

  • Yellowfin BI:

Yellowfin BI یک ابزار هوش تجاری است که به دلیل  ویژگی آسان مدیریت داده ای که دارد، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.

همچین این امکان دسترسی آسان به داشبورد را فراهم می کند و با سیستم عامل ها بسیار سازگار است.

  • SAP BI :

SAP BI هم یکی دیگر از ابزارهای دوست داشتنی، هوش تجاری است.

ابزار SAP BI با ارائه تجسم و تلفیق برنامه ها و ابزارهای گزارشگری در یک بسته، تصویر دقیقی را  از سازمان  به شما ارائه میدهد.

  •  Oracle Hyperion (اوراکل هایپریوناین):

اوراکل هایپریوناین نیز یک ابزار مطرح در سطح جهانی برای هوش تجاری است.

این نرم افزار  امکان این را به شما می دهد که دیتا ها را به صورت محلی یا cloud ذخیره کنید و با دیگر ابزارهای Oracle سازگار است.

Oracle Hyperion، یک سیستم هوشمند تجاری است علت شناخته شدن این نرم افزار، توانایی آن در کاهش قابل توجه زمان برای  برنامه ریزی و پیش بینی بوده است.

  • Pentaho (پنتاهو):

پنتاهو یک سیستم هوش تجاری منبع باز است که امکان تصمیم گیری سریعتر را فراهم می کند، که در درجه ی خود منجر به افزایش سود می گردد.

پنتاهو به شما  این امکان را می دهد که  تجزیه و تحلیل را در برنامه های سازمانی ادغام کنید. این صفحه ها مبتنی بر وب هستند و امکان تجسم خوب را فراهم می کنند.

  • Sisense (سیسنس):

این  ابزار کاملا کاربر پسند است که برای کار با آن نیاز به داشتن زمینه ی یادگیری قبلی و دانش قبلی دارید. تجسمات قدرتمند سیینس نقطه قوت این نرم افزار است.

Sisense  این امکان را به شما میدهد که بتوانید داده ها را  از چندین منبع با یکدیگر ادغام کنید، بنابراین دقت بسیار بالایی را ارائه می دهد.

ایجاد و سفارشی سازی تابلوها با این سیستم هوش تجاری آسان است.

  • Jaspersoft (جاسپرسفت)

این یک ابزار هوش تجاری متن باز بسیار محبوبی است که برای تجسم، گزارش و تجزیه و تحلیل بسیار نرم افزار مناسبی است.

این نرم افزار قیمت پایینی دارد و بسیار انعطاف پذیر است و با تمام برنامه ها و دستگاه های تلفن همراه سازگار می باشد، همچین در سایت و هم در فضای ابر قابل دسترس است.

دو بُعد مهم برای هوش تجاری وجود دارد  :

درآخر میرسیم به دو پارامتر مهم برای اجرای موفقیت آمیز سیستم یا پروژه هوش تجاری که در ادامه به برسی آن میپردازیم.

  •  اول بُعد فنی:

اساس بُعد تکنیکال مربوط به ساخت ذخیره اطلاعات و عملیات مربوط به پایگاه های داده، انتقال داده ها، ابزارهای ایجاد داشبورد و مکعب های اطلاعاتی است.

این بعد ابتدایی ترین، مهم ترین و آسان ترین قسمت هوش تجاری است.

اگر  بخواهیم این مرحله را به زبان ساده توصیف کنیم، باید گفت  که این بعد فنی دارای سه مرحله اصلی است که عبارت اند از:

  • شناخت: در مرحله اول شما نیاز به یک تجزیه و تحلیل جامع از کسب و کار، ارزیابی وضعیت فعلی و شناسایی قسمت های مختلف آن دارید.
  • طراحی انبار داده: در این مرحله، براساس اطلاعاتی که در مرحله قبل دریافت کردید، باید یک انبار دیتا یا Data Warehouse  ایجاد کنید.
  • تهیه گزارش: در آخرین مرحله این بخش که تهیه گزارش است، شما بایستی گزارشی را بر اساس انبار داده خود تهیه کرده و اطلاعات خام را به اطلاعات قابل درک تبدیل  کنید.

به عنوان مثال، هنگام خرید آنلاین، اطلاعاتی مانند تاریخ، زمان، شماره شناسایی مشتری، کالاهای خریداری شده، تامین کننده ی محصول، تعداد و قیمت فروش و اطلاعاتی نظیر این دیتاها  باید در سیستم و در پایگاه داده ثبت شود.

سرانجام، داشبوردهای مدیریتی و خلاصه ای  از این پایگاه داده ایجاد می شوند.

به عنوان مثال، امروز، این هفته یا این ماه چقدر سود برایمان داشته است؟
آیا این سود نسبت به سال قبل تغییر کرده است؟
چند درصد از سال قبل سود افزایش یا کاهش یافته است؟
چند درصد پیشرفت داشته؟
چند مشتری جدید از ماه قبل به این ماه اضافه شده و ….

  •  دوم بُعد فرهنگی هوش تجاری :

بعد فرهنگی هوش تجاری به تجزیه و تحلیل صحیح نیازها، فرهنگ استفاده و تفکر مربوط می شود.

در واقع، در این بخش، تصمیمات بر اساس واقعیت های موجود (دیتاها) گرفته می شوند.

این مرحله به یک زیرساخت رفتاری اساسی نیازمند است،  که بیشتر موارد آن  متاسفانه در ایران موجود نمی باشد.

برای اینکه این بعد فرهنگی به خوبی کار کند، نیاز دارد که  انتقاد و تغییر پذیری مداوم، انعطاف پذیری سازمانی بالا و مقاومت سازمانی (اینرسی) کم برای تغییر را داشته باشد.

یک گزارش هوشمند تجاری عالی، گزارشی است که  می تواند در کمتر از یک دقیقه مهمترین اطلاعات مورد نیاز مدیر را برای او تهیه کند.

 کلام آخر :

در آخر، باید بگوییم که دنیا و همه ی مردم دنیا  روز به روز هوشمندتر  و آپدیت تر می شوند و اگر  شما دنبال این رشد جهانی نباشید، به شدت عقب می افتید.

شما باید هم زمان با پیشرفت روز باشید و در اولین فرصت از سیستم های سنتی خود دور شوید، کمی بی رحم بودن در این زمینه هیچ مشکلی ندارد چرا که  هر روش و سیستمی که کار نمی کند باید سریع تغییر کند و سیستم باید آپدیت و هوشمندتر باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *